De geschiedenis van het Doksy-Rieger orgel (1932)

De geschiedenis van de barokke kerk van de apostel St. Bartholomeus gaat terug tot 1363. Over het toenmalige orgel is niets bekend. Pas in de eerste helft van de 17de eeuw wordt het orgel beschreven . Er werd gebouwd in 1627 en is tot heden bewaard gebleven. Het schilderachtige  renaissance-instrument is nu beschikbaar voor Hauptwerk. Door de eeuwen heen veranderde de muzikale smaak verschillende keren. In 1787 werd het oude orgel verkocht aan een kerk in het nabijgelegen Kruh en vervangen door een barok klinkend instrument. Maar zelfs dit meesterwerk bleek niet te beantwoorden aan de eisen van de "moderne" (romantische) muziek in het begin van de twintigste eeuw.

De bewoners besloten het instrument opnieuw te vervangen. In 1932 maakte orgelbouwer Rieger een nieuw instrument van 28 stemmen met pneumatische tractuur, opus nummer 2 533. Het weerspiegelde de "romantische" smaak van die tijd. Het orgel werd beschouwd als de vervanging van het orkest. Daarom wordt het ook wel aangeduid als een "symfonisch" orgel. De heldere vulstemmen, die zo karakteristiek waren voor de oudere orgelscholen, ontbraken bijna geheel. Wel was er op 8 voets basis een groot aantal  dynamisch contrasterende registers, die verschillende orkestinstrument imiteerden  (hobo, piccolo, fluit, trompet, cello, viool, enz.) voorhanden.  De klank was daardoor minder helder en glanzend dan dat van een  barok instrument, ten gunste van een enorm aantal mogelijkheden om te kunnen “kleuren”. De intonatie was zodanig, dat de registers optimaal versmolten  teneinde verschillende  klankkleuren samen te kunnen stellen.

Sinds de laatste decennia van de 19de eeuw werd de klank van het "symfonisch" orgel wereldwijd vertrouwd voor de organisten. Tot, laten we zeggen, het eind van de Tweede Wereldoorlog  was dit  het standaard type orgel en de orgelbouw gedijde daarbij goed.  Veel Duitse, Tsjechische, Franse, en zelfs  Italiaanse en  Spaanse orgels werden in die tijd omgebouwd in grote orgelfabrieken, iets wat niet altijd als een positieve ontwikkeling werd beschouwd, aangezien  zoveel historisch belangrijke orgels het slachtoffer werden van de nieuwe, industrieel getinte smaak. Aangezien technische vooruitgang en ontwikkeling van nieuwe technologieën altijd een grote weerklank vonden in de USA, is het logisch dat bijna alle nieuwe orgels daar in de stijl werden gebouwd, met uitzondering van de moderne instrumenten die in de laatste decennia van de vorige eeuw het licht zagen.

Wat betreft het Rieger orgel, opus 2 533, dat nu in gesamplede vorm beschikbaar is voor  Hauptwerk, we kunnen dit instrument beschouwen als een duidelijke  representant van de beschreven nieuw wijze van orgel bouwen. Dit medium groot, twee manuaals orgel werd gebouwd in een grote en ook snel groeiende orgelfabriek, die tot nu toe nog steeds actief is.   

Met de Doksy-Kruh en de Doksy-Rieger sample sets heeft de Hauptwerk-gebruiker een unieke mogelijkheid  om de klank van het historische Doksy-Kruh renaissance instrument te vergelijken met het orgel dat er in de loop der tijd in dezelfde kerk voor in de plaats kwam. Een juiste beoordeling van de  esthetische aspecten en van het vakmanschap kan nu worden verkregen door de vergelijking van deze twee sample sets.

Literatuur: Tomáš Horák, Varhany a varhanáři na českolipsku. Česká lípa, 1996.