Het virtueel orgelproject 

 

Project 
Orgels 
Features 
Contact 
Historiek
Screenshots
Foto's
Demo's
Download
Bestel

                        

Praagse Barok (1642-1673) - Een Zuid-Duits Orgel Model

Terwijl veel virtuele modellen van orgels gebaseerd zijn op één specifiek instrument,  hebben we dit keer gemeend een andere weg te volgen. Het voordeel van het presenteren van een "Zuid-Duits Orgel Model", zonder een direkte relatie met één bepaald instrument, is dat duidelijker kan worden gemaakt, dat alle orgels binnen deze  familie in de gegeven tijdsperiode, ondanks alle verschillen, erg veel op elkaar lijken en veel gemeenschappelijke  kenmerken hebben. Wat betreft de Zuid-Duitse orgelschool zijn deze kenmerken: een instrument met twee verkort-octaaf manualen waarbij het Rückpositiv (rugwerk) is geconcipieerd om de "kleinere broer" te zijn van het Hauptwerk (hoofdwerk), voor dynamische en ruimtelijke contrastwerking; beperkte pedaalomvang van 18 tonen; mild klinkende  Principalen die zelfs bij zeer lage winddrukken een expressieve aanspraak hebben; vele sprankelende en lichtvoetige mixturen die vaak zijn voorzien van een tertskoor; een grote verscheidenheid aan verschillende  fluitregisters inclusief de typische houten Copulas - eng gemensureerde gedekten- met een onnavolgbare"chiff" als aanspraak;  het overheersend labiale karakter van het instrument wordt benadrukt door de totale afwezigheid van tongwerken (met als uitzondering het soms voorkomende Fagot-achtige pedaalregister met zijn houten klankbekers); al vroeg toegepaste strijkers. In ieder geval is het goed om de aandacht op twee instrumenten te vestigen, die waarschijnlijk de meest geslaagde voorbeelden zijn van de Zuid-Duitse orgelschool, en ook mijlpalen zijn die de grenzen van de betreffende stijlperiode aangegeven.

Van Praag wordt gezegd dat het de "Mater urbium" (Moeder van alle steden) is. De grote, gothische Onze Lieve Vrouwekerk Voor Tyn was in het hart van de stad ooggetuige van alle belangrijke gebeurtenissen in de Tsjechische natie, aangezien het gebruikelijk was dat deze gebeurtenissen plaats vonden op het aangrenzende plein van de Oude Stad. Deze gewijde plaats is vooral bekend geworden door zijn roerige Hussieten and Utraquist verleden.  Tegenwoordig gaan veel toeristen deze historische plaats om de tombe van Tycho de Brahe bezoeken. De kerk is ook beroemd vanwege zijn 17de eeuwsw orgel.  Dat instrument kan met recht  "Mater organorum" (moeder van de orgels) worden genoemd. Dit meesterwerk, dat Johann Heinrich Mundt (1632-1691) in 1673 bouwde in de kerk van Onze Lieve Vrouwe Voor Tyn, wordt inderdaad in het algemeen beschouwd als HET orgel. Het is het meest kenmerkende en representatieve specimen van Tsjechische orgelbouw. Daarbij is het ook één van de best bewaarde instrumenten uit 17de eeuw in Europa. Dit is het eerste orgel, dat in je gedachten komt, als je denkt aan een historisch Tsjechisch orgel.Het orgel is op uitstekende wijze door Klais (Bonn) gerestaureerd in de periode 1998-2000. Dit werd mogelijk gemaakt door grootse ondersteuning van het Duitse "Zukunftsfonds". Ik kan zonder overdrijving stellen, dat het de droom van iedere Tsjechische organist is om in contact te komen met dit instrument.
Gedetailleerde essays over de  geschiedenis van het orgel en zijn restauratie zijn beschikbaar, gebaseerd op publicaties van prof. Hans-Wolfgang Theobald (zie de bibliografie) die de leidende figuur was achter het restauratieproces.

De grootste Zuid-Duitse instruments bieden echter een grotere verscheidenheid aan registers, in het bijzonder aan tongwerken. Het meest opmerkelijke voorbeeld van vroeg-barokke Zuid-Duitse orgelbouw is het monumentale instrument dat Johann Georg Freundt (1590-1667) bouwde voor de Klosterneuburg abdij in de omgeving van Wenen (het instrument kwam in 1642 gereed). Een instrument met drie manualen, gebouwd voor solistisch orgelspel tijdens hoogtijfeesten, dat de meeste karakteristieke eigenschappen bezit, die hierboven zijn genoemd, inclusief verkort  groot-octaaf  en een zeer beperkt pedaal. Een instrument dat alle soorten tongwerken bevat: met volledige, halve en korte klankbekers.  We hebben dit orgel in Klosterneuburg onderzocht en besloten er klankopnamen van te maken voor Hauptwerk.  Het is in 1990 op een voorbeeldige wijze gerestaureerd door orgelbouwer Kuhn (Männedorf, Zwitserland) en verkeert nog in perfecte staat.  Het geruis van de windmachine was echter extreem (ik denk echt dat het de luidste windmotor is die ik ooit heb gehoord), daarom gaven we onze pogingen maar op. Niettemin kregen we op zijn minst een goed beeld van de klank van Zuid-Duitse tongwerken en we besloten om hiervan voorbeelden op te nemen in ons virtuele Praagse orgelmodel. Daarom is de Extended (uitgebreide) versie van de Praagse Barok sample set verrijkt met Klosterneuburg-achtige tongwerken. Om deze reden kan van ons virtuele model niet langer worden gezegd, dat het één bepaald orgel vertegenwoordigt,  maar eerder dat het poogt om de typische klankkleur van de Zuid-Duitse orgels weer te geven.

Bibliografie:

  • Hans-Wolfgang Theobald, Die Johann-Heinrich-Mundt-Orgel von 1671-73 in der Teynkirche zu Prag. In: Ars Organi, maart 2002, pag. 27-34.
  • Organa Mundi 2007
  • Compact Disk van Peter van Dijk, The Týn Church Organ 1673 (ARTA Records).
  • Peter Williams, The 1642 organ of Klosterneuburg, Vienna. The Musical Times, 113 (1972), pag. 494-499.
  • Günter Lade, Orgeln in Wien. ISBN 3-9500017-0-0, pag. 28vv.
  • Friedrich Jakob, Die Fest-Orgel in der Stiftskirche Klosterneuburg, Wien 1990.
  • http://www.edition-lade.com/b__cds/d__cd__orgeln/orgel_cd_013.htm