Welkom op de SONUS PARADISI pagina's over virtuele pijporgels

Het project Sonus paradisi houdt zich bezig met het archiveren van de klank van historische en andere belangrijke kerkorgels in de Tsjechische Republiek en maakt deze opnamen geschikt voor reproductie via software samplers zoals Hauptwerk. Op deze manier kunnen bespeelbare "geluidsbeelden" van de oorspronkelijke instrumenten aan gebruikers ter beschikking worden gesteld. Van elke afzonderlijke pijp werd de toon opgenomen en opgeslagen in een database die vrij toegankelijk is voor iedereen die wetenschappelijk onderzoek wil doen aan de klank van de pijpen. We gebruiken hiervoor een ruimtelijke opnametechniek om alle aspecten van het geluid, met name de oorspronkelijke galm van de kerkruimte (de akoestiek), minieme wind oscillaties van de pijpen, zelfs de geringe mate van instabiliteit van de pijpen en dergelijke mee te nemen. We zijn ervan overtuigd dat al deze effecten bijdragen tot een optimale "presentie" van de klank. Het hoofddoel is om (zoveel als mogelijk) een nauwkeurig geluidsbeeld van de huidige toestand van de instrumenten vast te leggen en te conserveren voor de toekomst.

Bijgevolg is het doel van dit project drieledig:

• documentatie: het archiveren (vatleggen) van het geluid van het historische orgel voor de toekomst in de vorm van digitale data.
• praktisch: het beschikbaar stellen van een bespeelbaar virtueel orgel in de vorm van een sample-set om door organisten en andere geďnteresseerden gebruikt te kunnen worden. Deze digitale documenten kunnen desgewenst bespeeld worden als een ‘virtueel' orgel via elektronische muziekinstrumenten, die via een MIDI aansluiting zijn verbonden met een PC.
• populariseren: het stimuleren van de publieke interesse voor het historische instrument door middel van het op Internet beschikbaar stellen van demonstraties met orgelmuziek. Met het maken van dergelijk digitale documenten willen we publieke aandacht trekken voor deze historische orgels en wellicht ook sponsors vinden voor de restauratie ervan. Een deel van de kostprijs van sample-sets wordt daarom gereserveerd voor het onderhoud van de authentieke pijporgels.

Details over de wijze van digitaliseren

We gebruiken de techniek van het opnemen van lange samples (doorgaans 6-11 seconden per orgelpijp) inclusief de naklank in oorspronkelijke ruimtelijke omgeving. We gebruiken daarbij een stereo opnametechniek volgens de ORTF standaard, die door de Franse radio wordt gebruikt. Incidenteel worden ook andere opnametechnieken toegepast (dichtbij, multi-kanaals). Kwalitatief hoogwaardige Apogee, AKG, Digidesign, R.M.E. en Schoeps apparatuur wordt gebruikt voor opnamen, waardoor een hoge mate van natuurgetrouwheid is gewaarborgd. Naar onze overtuiging dragen kleine onregelmatigheden in de klank bij aan de schoonheid van deze instrumenten. Vandaar dat we er naar streven om individuele kwaliteiten van iedere pijp zo volledig mogelijk vast te leggen. Daarbij gaat het in het bijzonder om de natuurlijke fluctuaties in geluidssterkte en toonhoogte, evenals de "ruis" als begeleidend verschijnsel bij de klankvorming van de pijp, die wordt veroorzaakt door de lucht die door de pijp stroomt.

In sommige situaties worden per pijp meerdere samples opgenomen, waardoor meer variatie in de klankreproductie mogelijk wordt. Dit noemen we "multi-sampling" technologie. Het geluid van de mechanische tractuur en het geruis van de windmotor kunnen in de meeste gevallen ook worden gereproduceerd. Evenzo wordt ook de "diepte" van het instrument (b.v. het ruimtelijke onderscheid tussen het hoofdmanuaal and het rugpositief) bij de opname meegenomen. We zijn ervan overtuigd, dat het luisteren naar een opname die onder realistische condities met zo'n "virtueel orgel" gemaakt is, behoorlijk dicht het beluisteren van opnamen van het oorspronkelijke instrument zal benaderen.

Daar ongewenste bijgeluiden, ruis en sissen het grootste probleem vormen bij sampling, is het belangrijkste bij het creëren van een sampleset om deze zo volledig mogelijk te ontdoen van verstorende en wezensvreemde bijgeluiden, zonder dat het originele geluid merkbaar wordt aangetast. We ontwikkelden daarvoor in de loop der jaren een speciale techniek (een procedure die uit meerdere achtereenvolgende stappen bestaat) voor het verwijderen van bijgeluiden in samples, die we dan als resultaat "ruisvrij" kunnen noemen, waarbij de oorspronkelijke oerklank die tegelijkertijd erg puur en schoon is, behouden blijft. De essentie hiervan is, dat u bij het bespelen van de sampleset niet bovenmatig wordt gestoord door hese bijgeluiden, maar dat u tegelijkertijd ook niet de indruk krijgt dat de klank van het virtuele orgel dof en saai is geworden.

De relatie van het oorspronkelijke instrument tot zijn digitale "kopie"

De digitale versie is slechts een model van het origineel, zelfs wanneer de klanktechnische eigenschappen heel nauwkeurig, tot in de fijnste details, zijn overgenomen. Om het in filosofische termen uit te drukken: er is een "substantieel verschil" tussen deze twee.

Niettemin moet worden benadrukt dat de technologie, die we gebruiken om het geluidsbeeld van het instrument in te vangen, uiterst geavanceerd is. Dat gaat zelfs zover dat het menselijke oor niet in staat blijkt om verschillen tussen een originele geluidsopname en een overeenkomstige virtuele opname waar te nemen. Dan kan tegelijkertijd ook worden vastgesteld dat een kwalitatief hoogwaardige sample-set een zeer goede representatie is van de klankeigenschappen van het originele instrument. Het virtuele model van het oorspronkelijke orgel kan dus ook als een zeer goede promotie dienen van het echte instrument, op dezelfde manier als onderscheiden muzikale CD-opnamen dat kunnen.

In de loop de tijd kwam een analogie in mijn gedachten, waarmee de relatie van het digitale sample tot het origineel kan worden geďllustreerd: Ik stel altijd nadrukkelijk dat de relatie tussen het origineel en de digitale reproductie dezelfde is als van een foto in vergelijking tot het oorspronkelijke gefotografeerde object. Deze observatie heeft als achtergrond (niet noodzakelijkerwijs mijn eigen ervaring) het jarenlang digitaliseren van het culturele erfgoed van ons land, waarin ik betrokken ben als medewerker van de Academie van Wetenschappen. Het wordt nu algemeen erkend, dat de "digitale kopie" een product is dat wezenlijk verschilt van het origineel (historisch manuscript, boek, sculptuur, orgelgeluid, enz.) Het is een product op zich. Deels is het een model waarin getracht wordt om nauwgezet de kenmerken en kwaliteiten van het oorspronkelijke object te representeren, maar het is ook deels een "zelfstandig" en onafhankelijk nieuw product. Om ons tot orgels te beperken, een producent van een sample-set wordt altijd in verleiding gebracht en voelt ook de noodzaak om het oorspronkelijke instrument te verbeteren (onstemmingen, intonatiegebreken en slecht sprekende pijpen). Daardoor kan het digitale product veel beter dan het origineel klinken.

Aan de andere kant gaan er "dimensies" van het originele instrument verloren, door de natuurlijke beperkingen van het opnemen. In het bijzonder is de klank altijd meer "gepolijst" en daarom ook vlakker dan het origineel. Dat komt door het begrensde aantal samples en ook door de digitale filterbewerkingen die er op zijn losgelaten Ook wat betreft de omgevingsbijdrage zal het originele geluid altijd levendiger zijn. Verder zijn er ontzettend veel posities van waar uit een instrument kan worden opgenomen, en geen daarvan kan het predikaat "de enige juiste" krijgen. Let er eens op, wanneer u in een kerk naar een orgel luistert en daarbij door de kerk gaat lopen of wanneer u eenvoudig het hoofd een beetje draait, hoe de geluidswaarneming verandert. Er is geen methode om dit tot in de fijnste details te reproduceren. En dan zijn er nog andere details van het echte instrument, die bewust worden weggelaten bij het maken van een model of die zelfs beter kunnen worden vermeden. Een nadere toelichting hiervan is uitgewerkt onder de aanduiding "mate van realisme" van een sample-set.

Zelfs wanneer u een sampleset van een gegeven instrument kunt verkrijgen, is dit daarom op geen enkele manier vergelijkbaar met het in uw huiskamer plaatsen en bespelen van het originele instrument! Het is zelfs maar gedeeltelijk juist om te zeggen dat, als u een sample-set in uw eigen omgeving bespeelt, U zich voelt alsof u in de kerk zelf bent. Dit heeft niets van doen met de gebruikte opnametechniek, maar dit komt door de eigen aard van het origineel en die van digitale vertaling. Dit kan met een eenvoudig voorbeeld worden verduidelijkt: wanneer u een sample-set van een Antegnati orgel zou kopen, heeft u nog niet het Antegnati instrument zelf thuis, u hebt alleen maar een model van het Antegnati orgel ter beschikking. Desondanks is het bepaald geen verkeerd idée om een model van het orgel te hebben, omdat de authenticiteit quiz voor opnamen heeft aangetoond dat opnamen die met het virtuele (dus gesampelde) instrument zeer moeilijk zijn te onderscheiden van opnamen van het echte orgel!

Een persoonlijke noot

Auteur

De auteur is lid van het team voor Documentatie and Onderzoek van het culturele erfgoed van Tsjechische landen onder auspiciën van de Academie van Wetenschappen van de Tsjechische Republiek (Instituut voor klassieke studies).

Translation: Wim Eradus